Niszczuka krokodyla

Nazwa łacińska: Atractosteus spatula

Rodzina: Lepisosteidae (niszczukowate)

Etymologia:

• Atractosteus: z greki atraktos (wrzeciono) oraz osteon (kość). Odnosi się to do wrzecionowatego, twardego, niemal pancernego szkieletu ryby.
• spatula z łaciny spatula, oznaczającego "łyżkę", "szpatułkę" lub "krótki miecz". Nawiązuje to bezpośrednio do charakterystycznego, szerokiego i spłaszczonego pyska tej ryby, przypominającego aligatora.

Nazwa anglojęzyczna niszczuki to Alligator gar nawiązując do charakterystycznego wydłużonego otworu gębowego ryby zawierającego liczne zęby. Doszukano się w tym najpewniej podobieństwa do gadów z rodziny Alligatoridae. 

Występowanie: Pochodzi z centralnych i południowo-wschodnich stanów USA oraz północnego i środkowego Meksyku. Współczesny zasięg obejmuje dolne dorzecze Missisipi oraz stany Zatoki Meksykańskiej w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych i Meksyku, aż po stan Veracruz na południu.

Środowisko: Występuje w dużych jeziorach i rzekach po leniwie płynące dopływy i rozlewiska. Może przetrwać zarówno w wodach słodkich, jak i słonawych, ale preferuje duże rzeki z rozległymi terenami zalewowymi. Nie zasiedla szybko płynących akwenów. Jako drapieżnik chętnie przebywa wokół powalonych do roślin gałęzi oraz roślinności wodnej.

Rozmiar: Maksymalna odnotowana długość wynosi 3,05 m, a maksymalna waga 166 kg, przy czym przeciętna długość dorosłego osobnika wynosi 1,8–2 m długości.

Warunki fizykochemiczne:

• Temperatura: 11 - 23 °C
• pH: 6.0 – 8.0

Dieta: Niszczuki w naturlanym środowisku są drapieżnikami polującymi z zaskoczenia. Większość czasu przebywają nieruchomo pośród roślinności i zatopionych gałęzi czatując na ofiarę. Podstawą ich diety są ryby, wodne skorupiaki oraz płazy. 

W hodowli dedykowanym pokarmem są chude ryby takie jak płocie, karasie, pstrągi czy dorsze a także owoce morza takie jak krewetki, małże czy przegrzebki.

Tego gatunku nigdy nie należy karmić mięsem ssaków, takim jak serce wołowe czy kurczak, ponieważ niektóre lipidy i inne związki organiczne zawarte w mięsie mogą być nie prawidłowo metabolizowane przez ryby, co powoduje nadmierne odkładanie się tłuszczu, a nawet degenerację narządów w dłuższej perspektywie. 

Dymofrizm płciowy: Choć nie jest to potwierdzone, uważa się, że samice są większe od samców.

Rozmnażanie: W naturze gatunek ten ma tendencję do przemieszczania się na okresowo zalane tereny podmokłe lub równiny zalewowe, aby odbyć tarło w miesiącach wiosennych, gdzie może gromadzić się w znacznych ilościach.

Ikra tego gatunku jest toksyczna dla skorupiaków i kręgowców innych niż ryby, w tym dla ludzi.

Ciekawostki: Dorosła niszczuka krokodyla może mieć w swoim pysku ponad 1000 zębów.

Dokładne badania biologów z Oklahomy (Oklahoma Fisheries Research Lab) przeprowadzone na jednym z okazów wykazały precyzyjny rozkład uzębienia:

• Zęby główne (pierwotne): około 132 sztuki.
• Zęby mniejsze (stożkowe): około 1026 sztuk.
• Łącznie: 1158 zębów u jednego osobnika.

Niszczuka to ryba która przetrwała na Ziemi w niemal niezmienionej formie od ponad 100 milionów lat (okresu kredowego). Nazywana jest „żywą skamieniałością”, ponieważ wykazuje wiele cech morfologicznych charakterystycznych dla ryb z ery mezozoiku.

Należą do najbardziej prymitywnych gatunków ryb żyjących do dziś. Mają zmodyfikowany, unaczyniony pęcherz pławny, połączony z gardłem, co pozwala im w pewnym stopniu oddychać powietrzem atmosferycznym.

UWAGA akwarysto: To jeden z największych gatunków ryb słodkowodnych na świecie i zdecydowanie nie powinien być w ogóle traktowany jako gatunek do domowego akwarium, biorąc pod uwagę jego ostateczny rozmiar i fakt, że może żyć znacznie ponad 50 lat.

Niestety, młode osobniki są dość regularnie widywane w sprzedaży w sklepach akwarystycznych, zazwyczaj bez odpowiednich informacji dotyczących ich długoterminowej opieki. Ryby te wymagają bowiem zbiorników o pojemności kilkunastu tysięcy litrów.

Ochrona: nie jest obecnie gatunkiem globalnie zagrożonym wyginięciem. W Czerwonej Księdze IUCN posiada status LC (najmniejszej troski). Mimo to, w przeszłości jej populacja w Teksasie była na skraju wymarcia z powodu masowego tępienia. W USA (m.in. w Teksasie i Luizjanie) wprowadzono ścisłe limity połowowe, aby chronić populację przed przełowieniem. Sytuacja ryb jest jednak obecnie stabilna min. przez wzgląd na relatywnie wolne tempo rozrodu.